Zgodnie  z  nowoczesną  koncepcją  modelu  rolnictwa,  uwzględniającą  wyniki  Rady
Europejskiej z Göteborga, które wprowadziły problematykę zrównoważonego rozwoju
jako  warunek  konieczny  do  osiągnięcia  pozostałych  celów  dotyczących  wzrostu
gospodarczego - poza podstawową funkcją, jaką jest produkcja artykułów rolnych -
obszary  wiejskie  pełnią  ważną  rolę  w  zakresie  ochrony  środowiska,  w  tym  ochrony
zasobów  wodnych  i  gleb,  kształtowania  krajobrazu,  ochrony  i  zachowania  siedlisk
oraz różnorodności biologicznej.

Dobry stan środowiska naturalnego i różnorodność biologiczna Polski wyróżnia się na
tle  innych  krajów  Europy.  W  związku  z  tym  wprowadzone  zostaną  odpowiednie
instrumenty  wsparcia  oraz  zachęty  dla  rolników,  które  będą  sprzyjały  zachowaniu  i
poprawie   stanu   siedlisk   przyrodniczych   i   ostoi   gatunków,   stanowiących   dobro
publiczne.  Cel  ten  będzie  realizowany  poprzez  bezpośrednie  działania,  związane
z   odpowiednimi   praktykami   rolniczymi   w   obrębie   gospodarstwa,   takimi   jak
promowanie  zrównoważonego  sposobu  gospodarowania,  odpowiednie  użytkowanie
gleb  i  ochrona  wód,  kształtowanie  struktury  krajobrazu,  przywracanie  walorów  lub
utrzymanie   stanu   cennych   siedlisk   użytkowanych   rolniczo.   W   tym   aspekcie
szczególne  znaczenie  mają  obszary  objęte  siecią  Natura  2000  oraz  obszary,  na
których    będą    realizowane    działania    zgodne    z    Ramową    Dyrektywą    Wodną
(2000/60/WE) w zakresie wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej.

W ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 przewiduje się
uruchomienie  działania  pt.  „Płatności  dla  obszarów  Natura  2000  oraz  związanych  z
wdrażaniem  Ramowej  Dyrektywy  Wodnej",  składającego  się  ze  schematu  Płatności
dla obszarów Natura 2000 oraz schematu Płatności związane z wdrażaniem Ramowej
Dyrektywy Wodnej (program wodnośrodowiskowy).

Działanie  to  zostanie  uruchomione  po  opracowaniu  wymaganych  przez  KE  planów
zarządzania lub w innych narzędzi zarządzania tymi obszarami w równoważnej formie
- dla obszarów Natury 2000, a także   planów gospodarowania wodami dla Płatności
związanych z wdrażaniem Ramowej Dyrektywy Wodnej.

Do   czasu   uruchomienia   tego   działania,   budżet   konieczny   do   jego   realizacji,
oszacowany na poziomie 550 mln euro zostanie ujęty w osi 2 Programu, w ramach
działania   program   rolnośrodowiskowy,   z   czego   ok.   450   mln   euro   zostanie
przeznaczone na schemat „Płatności dla obszarów Natura 2000".

Zachowanie   i   dobry   stan   środowiska   obszarów   rolnych,   w   tym   osiągnięcie   i
utrzymanie  dobrego  stanu  wód  i  gleb,  wiąże  się  między  innymi  z  utrzymaniem
ciągłości   ich   użytkowania   rolniczego,   tradycyjnego   użytkowania   łąk   i   pastwisk.
Dotyczy to także obszarów, gdzie ze względu na utrudnienia wynikające z obecności
gruntów  słabszej  jakości  oraz  położeniu  na  stokach  oraz  w  paśmie  podgórskim  i
górskim,  jest  to  mało  opłacalne.  W  rejonach  tych  istnieje  ryzyko  marginalizacji  i
zaprzestania działalności rolniczej na gruntach rolnych o słabszej jakości. W związku
z  tym  szczególne  tam  konieczne  będzie  zapewnienie  wsparcia  dla  użytkowania
rolniczego.   Planowany   obszar   do   objęcia   instrumentami   sprzyjającymi   unikaniu
marginalizacji  i  zaprzestania  działalności  rolniczej  na  gruntach  rolnych  o  słabszej
jakości pokrywa ponad 53% powierzchni kraju.
Poprawa środowiska i zrównoważone użytkowanie obszarów wiejskich wiąże się nie
tylko   z   gruntami   rolnymi,   ale   również   z   lasami.   W   tym   celu   planowane   są
instrumenty, które przyczynią się do zwiększenia stopnia lesistości w Polsce, poprzez
przeznaczanie gruntów rolnych (użytkowanych i odłogowanych) do zalesienia.

Większość   możliwych   do   realizacji   działań   związanych   z   ochroną   środowiska
naturalnego ma charakter wieloletni, a ich realizacja będzie w sposób trwały wpływać
na  zrównoważony  i  wielofunkcyjny  rozwój  obszarów  wiejskich.  Ze  względu  na
uniwersalny charakter działań i zróżnicowaną ofertę, z instrumentów wsparcia będą
korzystały   zarówno   silne   i   dobrze   zorganizowane   gospodarstwa,   jak   również
mniejsze,  funkcjonujące  w  sposób  tradycyjny,  tj.  przy  dużych  nakładach  pracy
własnej i niewielkiej presji na środowisko.

Monitoring  środowiskowy  w  ramach  osi  2  może  być  prowadzony  przez  jednostki
podległe Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Bilans oś 2: Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich:

W    Polsce    działania    o    charakterze    prośrodowiskowym,    takie    jak    program
rolnośrodowiskowy   oraz   wsparcie   na   obszarach   Natura   2000   (przewidziane   po
opracowaniu planów zarządzania), są istotne z punktu widzenia dobrze zachowanych
zasobów naturalnych i związanych z tym możliwościami realizacji. Działania te będą
promowane   zarówno   na   obszarach   o   wysokich   walorach   przyrodniczych,   jak   i
obszarach   zagrożonych   nadmierną   presją   środowiskową   ze   strony   rolnictwa.
Wsparcie    dla    obszarów    o    niekorzystnych    warunkach    gospodarowania    jest
instrumentem bardziej powszechnym i łatwiej dostępnym dla rolników, niż programy
rolnośrodowiskowe.  Niemniej  jednak  programy  rolnośrodowiskowe  będą  odgrywały
dużo większą rolę niż ma to miejsce obecnie.